Bugün gelinen noktada demokrasi ideali, reel demokrasilerin yaşadığı bütün sarsıntılara rağmen "çözüm" sunma niteliğini koruyor. Üstelik ne sosyal bilimciler, ne hükümetler, ne de her düzeyden siyaset oluşturucular, ulus-devlet ve modernitenin baş aktörü olan yurttaşın dışında yeni bir kamusal aktör üretebilmiştir. Yurttaşlığın ulus-devlet modeli içinde tanımlanan hukuksal-siyasi içeriğinden farklı aidiyet, konum ve duyarlılık biçimlerini içine alacak şekilde sivileşmesidir.