Bu kitabın başlığındaki "İslam Düşüncesi" tabiri, Kelam'la sınırlandırılmış gibi görünebilir; fakat incelenmekte olan dönemde dini akide, siyasi hayatı da içine almak suretiyle bütün topluluğun fikir hayatının merkezi olduğu ve bu hayat, kelamcıların ilmi inhisarına henüz girmemiş bulunduğu için, başlıkta "düşünce" sözünü kullanmak "kelam" sözünü kullanmaktan daha doğru olmuştur. "Teşekkül devri" tabiri, kitabın gelişme ile ilgili olduğunu göstermekte ve bu, eserin özellikle üzerinde durduğu hususları bilginlerin dikkatine sunmaktadır. Bu kitap, mezhepler tarihçiliği geleneğinin köklü tenkidine gereken ağırlık verildikten sonra, İslam düşüncesinin gelişme tarihi boyunca yeniden yazılması gereken noktalarını göstermeyi esas almaktadır.